ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران (جلد اول)
فرزند حاج عباسقلى خان سهم‏الملك اراكى، متولد 1306 ه.ق. تحصیلاتى در حد متوسط انجام داد، ولى سفرهاى متعددى به اروپا كرد. كار اصلى او كشاورزى و ملكدارى بود. با پدر خود همكارى مى‏كرد، ولى جاه‏طلبى و غرور او باعث شد به كارهایى سیاسى دلبستگى پیدا كند. وارد احزاب آن زمان شد و سرانجام در دوره‏ى چهارم مجلس كه در 1300 افتتاح شد، به وكالت رسید. در دوره‏ى پنجم نیز وكیل بود. در مجلس مؤسسان اول كه در 1304 تشكیل شد، نماینده و نایب‏رئیس مجلس بود. در اولین كابینه‏ى دوران رضاشاه كه به ریاست ذكاءالملك فروغى تشكیل شد، به عضویت دولت درآمد و وزیر مالیه شد. عمر این كابینه بیش از شش ماه طول نكشید، ولى بیات مجدداً به نمایندگى مجلس انتخاب گردید و تا پایان دوره‏ى سیزدهم مجموعاً ده دوره نماینده‏ى مجلس شوراى ملى بود و در غالب ادوار، نیابت ریاست را برعهده داشت. در دوره‏ى سیزدهم كاندیداى ریاست بود، ولى محتشم‏السلطنه اسفندیارى با چند رأى اضافى براى بار چهارم به ریاست مجلس شوراى ملى رسید و او نیز نیابت را نپذیرفت. در انتخابات دوره‏ى چهاردهم نتوانست كرسى نمایندگى را به دست آورد، ولى على سهیلى انجام‏دهنده‏ى انتخابات، رضایت او را به نحو دیگرى فراهم كرد و به او پست وزارت دارائى داد. پس از سقوط كابینه‏ى سهیلى، در دوره‏ى نخست‏وزیر ساعد مراغه، وزیر مشاور شد. بعد از شهریور 1320، با همكارى سید محمد صادق طباطبائى و باقر كاظمى و امان‏اللَّه اردلان و ابراهیم زند به تشكیل حزب مردم همت گماشت. سوابق آزادیخواهى طباطبائى موجب شد كه عده‏ى زیادى به این حزب گرویدند و با توجه به این نكته كه طباطبائى رئیس مجلس شوراى ملى نیز بود، حزب مزبور در مجلس طرفدارانى پیدا كرد. پس از سقوط كابینه‏ى ساعد، مجلسیان متوجه رجال صدر مشروطه بودند. صادق مستشارالدوله زمینه‏ى مساعدى براى نخست‏وزیرى داشت، لیكن اقلیت 50 نفرى مجلس به لیدرى دكتر محمد مصدق، به بیات توجه داشت. بیات توانست فراكسیون‏هاى میهن و اتحاد ملى را با خود همراه نماید. لاجرم با پشتیبانى اقلیت و بر اثر بى‏تفاوتى اكثریت، به نخست‏وزیرى رسید. مستشارالدوله نیز 45 رأى داشت. دوران نخست‏وزیرى بیات كه چهار ماه به طول انجامید، از ادوار متشنج و ناراحت‏كننده بود. دخالت قوه‏ى مقننه در كار قوه‏ى مجریه از یك طرف و توقف نیروهاى متفقین در ایران از طرف دیگر، مشكلات بزرگى بوجود آورده بود. سرانجام با استیضاح سید ضیاءالدین، كابینه‏ى بیات سقوط كرد. پس از چندى، به استاندارى آذربایجان منصوب شد، ولى پیشرفت دموكرات‏ها در آنجا موجب شد پس از چند روز به تهران بازگردد. در اواخر دوره‏ى چهاردهم وقتى قوام‏السلطنه با 52 رأى در مقابل 51 رأى مؤتمن‏الملك به نخست‏وزیرى رسید، بیات را وارد كابینه نمود و او وزیر دارائى و نایب نخست‏وزیر شد. مدت كوتاهى در این سمت بود. در انتخابات دوره‏ى اول سنا به سناتورى و نیابت مجلس سنا رسید و در 1331 پس از خلع‏ید از شركت سابق نفت، به ریاست هیئت مدیره و مدیرعاملى شركت ملى نفت ایران منصوب شد و تا 1336 در آن سمت بود. در 1336 درگذشت و هنگام مرگ 71 سال داشت. مردى بذال و خوشگذران بود. كلیه‏ى ثروت پدرى را در این راه مصرف كرد؛ به طورى كه در اواخر عمر چیز قابل توجهى نداشت. از فرزندانش فقط محمد بیات تا اندازه‏اى ترقى كرد و مدتى معاون وزارت كشاورزى و بعد مدیركل بانك كشاورزى گردید.
فعالیت ها : : مشاهیر / سیاست